10 xeitos de escribir con claridade

A linguaxe chá ou clara é aquela cuxos destinatarios entenden á primeira. Podemos identificar a linguaxe clara polas súas características: doada de ler, de entender e de comunicar. Palabras sinxelas, frases e parágrafos curtos e ideas ben estruturadas son elementos asociados á clareza lingüística.

O uso da denominada plain linguage, linguaxe clara ou linguaxe chá promóvese desde hai varias décadas en diversos países co obxectivo xeral de que a información producida sexa facilmente comprensible para os seus destinatarios. Partillando o acto de escribir nas súas fases principais, extraeuse unha serie de recomendacións agrupadas nas seguintes epígrafes que son a base deste artigo:

- O obxecto: de que vou escribir?
- O público: a quen me vou dirixir?
- As ideas: como podo organizar as miñas ideas?
- A disposición: como coloco os datos?
- A escritura: como empezo?
- As palabras: como podo recoñecer as palabras claras?
- O verbo: por que o verbo?
- As frases: como redacto as mellores frases?
- Os parágrafos: como constrúo os parágrafos?
- A revisión: para que revisar?

1 1    O obxecto

De que vou escribir?

· Escollo o tema ou propósito xeral.

· Fago unha lista cos asuntos que se me van ocorrendo relacionados con el.

· Agrupo eses asuntos por afinidades.

· Desfágome dos superfluos.

· Identifico os ocos restantes e procuro enchelos buscando información.

 

Se a cousa non arranca, podo usar a técnica das preguntas, respondendo aos asuntos básicos que hai detrás de calquera texto:

Que? O esencial.

Quen? As persoas.

Cando? O tempo.

Onde? Os lugares.

Como? Os feitos.

Por que? As causas.

 

Tamén podo formular outras cuestións que enriquecerán o meu texto.

É posible complementar a técnica anterior empezando frases e deixándoas con puntos suspensivos, que logo debo encher de contido:

- Vou falar de...

- As persoas implicadas son...

- Sucedeu durante este tempo...

- Menciono os lugares seguintes...

- Explico os feitos, as circunstancias...

- Causas ou razóns dos feitos...

- Etc.

1 2    O público

 

A quen me vou dirixir?

Quen vai ler o meu texto?

Distingo dous tipos de destinatario segundo o ámbito a que vaia destinado o texto:

· Ámbito particular: superiores, subordinados, alumnado, xuventude, persoas maiores, etc.

· Ámbito xeral: o texto douno a coñecer abertamente ou publícoo.

Que características ten o público específico ao que me dirixo?

• Que coñecementos ten sobre o tema de que vou escribir?
• Que aspectos lle poden resultar máis interesantes?
• Está máis sensibilizado sobre algunha cuestión específica?
• Sei cal é o seu nivel de formación?
• As persoas viven todas nos mesmos ámbitos?
• Coñezo as súas idades?
• A que se dedican?

Que pasa se non coñezo o meu público?

A miña mensaxe corre o risco de non chegar en condicións ao seu destino.

• Se non teño ben identificado o teu público antes de redactar, será como se non me comunicase con ninguén.

Como podo espertar o interese do lector?

-Tratarei de ver o tema desde o seu punto de vista.

- Asegurareime de que o texto dea resposta ás preguntas que poida formular sobre o asunto.

- Omitirei toda información que non vai precisar: centrareime en exclusiva nos contidos que necesite.

• Os datos que obteño sobre o público axudaranme a decidir o ton e os termos do texto.

3    As ideas

Como podo organizar as

miñas ideas?

Podo organizar a miña lista de

ideas improvisada de varios

xeitos dependendo do que queira

conseguir.

 

O esquema

Consiste nunha lista de ideas dispostas en columnas verticais:

1º nivel	2º nivel	3º nivel
I.
	a)
		a.1)
		a.2)
	b)
		b.1)
	c)
		c.1)
		c.2)
		c.3)
II.	...	...
III.	...	...

 

Coloco todos os elementos do mesmo nivel na mesma columna

 

procurando que haxa polo menos dous subniveis de cada idea

 

principal. Logo, poderei desenvolver a composición escrita de forma

 

doada.

As ideas serán máis importantes canto máis á esquerda vaian

colocadas.

A clasificación

Consiste en agrupar as ideas por grupos que teñan características

comúns. As relacións semánticas que se poden presentar son de

tres tipos:

- Inclusión: criterio para decidir que elementos entran en cada grupo.

- Exclusión: criterio para decidir que elementos non entran nun grupo.

- Intersección: criterio para detectar características parcialmente

comúns a varios elementos.

Entre varias ideas é posible establecer relacións que sirvan

para estruturar e unificar o texto.

A xerarquización

Serve para dispor as ideas por orde de importancia. É unha técnica

moi necesaria sobre todo se o meu texto é de tipo expositivo ou

argumentativo, que desenvolven unha idea central a través das

súas características ou das razóns que a sustentan. Por exemplo:

O proceso de derruba desta ponte en mal estado divídese en tres fases. A primeira consiste en decidir a maneira de acometer a obra e mercar os materiais necesarios. A segunda refírese ao proceso de derruba propiamente dito nas mellores condicións de seguridade posibles. Por último, a terceira ten que ver coa recollida do entullo e a limpeza da zona afectada.

4   A disposición

 

Como coloco os datos?

A estrutura básica dun texto

consta destes tres elementos:

· Introdución

· Corpo

· Conclusión

Que meto na introdución?

- Sitúo o lector no tema en xeral.

- Indícolle a estrutura básica do texto.

Que poño na conclusión?

- Resúmolle o texto ao lector a través das ideas centrais.

- Procuro ser claro, conciso e pertinente.

E, no corpo do texto?

- Recollo os contidos propiamente ditos da miña composición.

- Desenvolvo as ideas principais enlazando cada unha coas

 secundarias asociadas.

- Divido o conxunto en seccións curtas, cada unha co seu

encabezamento (que logo poderei eliminar, se o desexo).

- Distribúo os elementos de forma lóxica e congruente seguindo o

meu razoamento expositivo.

- Sitúo a información complementaria fóra do texto principal en

apéndices ou anexos.

Valoro se é posible substituír unha parte do texto por

esquemas, gráficos ou imaxes.

Que NON debo facer?

- Empezar a redactar sen unha idea clara do tema.

-Incluír ideas escuras ou incompletas.

-Conservar información irrelevante.

-Cortar e pegar directamente de Internet.

-Reaproveitar textos de diferentes autores e épocas sen adaptalos.

Debo citar as persoas e as fontes das que tomo directamente

información.

5   A escritura

Como empezo?

· Empezo da forma máis sinxela que podo.

· Fágoo por onde mellor se me amañe.

· Agora esquezo a perfección.

· Teño en conta o esquema inicial, que podo cambiar conforme redacto.

· Consulto novas fontes documentais cando quero completar a información.

Cando escribo, expreso ideas. Escribir é pensar.

Aspectos centrais da redacción

Os constituíntes principais dunha composición escrita son a palabra, a frase e o parágrafo.

Uso palabras:

- Correctas

- Concretas.

Evito palabras repetidas e innecesarias.

Constrúo frases:

- Cun tamaño equilibrado.

- Cunha orde lóxica de elementos.

Evito as reviravoltas e as oracións encadeadas.

Estou moi atento:

- Á colocación de cada frase dentro do parágrafo.

- Á disposición dos parágrafos ao longo do texto.

Podo construír parágrafos de varios tipos:

- Expositivo, é obxectivo e claro.

- Descritivo, presenta características.

- Narrativo, conta feitos.

- Argumentativo, achega razóns.

E, despois de escribir...

- Procuro ler o meu traballo con outros ollos, coma se fose un lector.

- Fago varios borradores, que vou perfeccionando.

- Reviso tanto a forma como o contido do texto.

Primeiro céntrome nas melloras de contido do meu traballo e deixo para o final os aspectos formais.

6   As palabras

 

Como podo recoñecer as

palabras claras?

Para buscar un léxico claro escolle palabras:

Ø  Sinxelas

Ø  Breves

Ø  Concretas

A sinxeleza

● Uso palabras sinxelas:

Peor	Mellor
de conformidade con	segundo
en relación con, con respecto a	sobre
de cara a	para
no caso de que	se

 ● Escollo palabras con forza expresiva, como substantivos no canto de adverbios:

Peor	Mellor
facilmente	con facilidade
indubidablemente	sen dúbida
comunmente	polo común
xeralmente	en xeral

 ● Procuro empregar palabras correntes no sitio das moi novas ou das usadas só por especialistas nunha materia, salvo que estas sexan indispensables:

Peor	Mellor
clarificar	aclarar
conspicuo	sobresaínte
eximio	excelente
concomitante	unido

 

Word ofrece unha lista de sinónimos da palabra marcada premendo o botón dereito.

A brevidade

Na expresión, busco o camiño máis curto:

● Prescindo do evidente:

como é sabido, na miña opinión persoal, en función de, evidentemente, respectivo

ou da parte innecesaria:

serio problema, amigo persoal, pura verdade, auténtico protagonista, verdadeira pena

● Evito repeticións de ideas e redundancias léxicas:

entrar dentro, subir arriba, oito especies diferentes, reserva previa, lapso de tempo

As mensaxes breves teñen máis forza e chegan antes ao lector que as longas.

A concreción

As mensaxes concretas son claras. Procuro chamarlles ás cousas polo seu nome, afastándome dos rodeos:

Peor	Mellor
incremento negativo	redución, diminución
oportunidades de emprego	postos de traballo
flexibilizar o mercado laboral	abaratar o despedimento
emprego remunerado	traballo pagado

 

 

7   O verbo

 

 

 

 

Por que o verbo?

 

Porque é o piar da expresión, o que sostén as demais palabras. O verbo é a parte da oración que expresa a acción, condición ou estado do suxeito. Cos verbos podo matizar:

 

- O tempo presente, pasado ou futuro.

- A persoa primeira, segunda ou terceira.

- O número singular ou plural.

- A acción acabada ou non.

- A acción real, desexo ou mandato.

 

Tres consellos para usar os verbos

 

Mellor a activa que a pasiva

 

A voz activa expresa accións que realizan os suxeitos:

 

O albanel construíu a casa

 

Na voz pasiva, o suxeito recibe a acción do verbo:

 

A casa foi construída polo albanel

 

A voz activa é máis directa e require menos palabras que a pasiva.

 

Uso verbos con significado

 

Cambio dos verbos ‘comodín’ por outros con máis forza:

Peor	Mellor
poñer atención	prestar atención
ter un cargo	desempeñar un cargo
dicir unhas palabras	pronunciar unhas palabras
dar un problema	ocasionar un problema

 

Coidado coa concordancia verbal

 

· O suxeito e o verbo concordan en número e persoa:

 

-1ª persoa do plural: nós cantamos

 

-2ª persoa do plural: vós cantades

 

-3ª persoa do plural: eles/elas cantan

 

· Cando os suxeitos son distintos o verbo vai en plural:

 

O sol e a calor son permanentes

 

· Cando os suxeitos se refiren á mesma cousa ou á mesma persoa, o verbo vai en singular:

 

A estudante e xogadora caeume simpática

 

· Cando o suxeito é un nome colectivo, o verbo vai polo xeral en singular:

 

A xente axudou no incendio

 

Noutro caso, o verbo irá en plural cando cumpra:

 

As persoas axudaron no incendio

 

As faltas de concordancia provocan erros de comprensión.

 

 

8   As frases

 

Como redacto as mellores frases?

Tamaño

Unha frase non debe superar as 20 palabras de media.

Para reducir a lonxitude da frase, limito os incisos moi extensos, cambiándoos por novas frases ou suprimíndoos.
 

Orde de elementos

Dispoño os elementos segundo a súa orde máis habitual: suxeito, verbo e complementos.

Podo colocar o importante ao primeiro para salientalo:

As chamadas recibiraas a xefa
(No lugar de: a xefa recibirá as chamadas)

Estilo

-Busco un estilo activo para salientar a posición do suxeito da acción.

-Reduzo os xerundios de posterioridade ou os que explican algo do suxeito.

-Procuro redactar en positivo evitando acumular negacións.

Concordancia

· Os substantivos ou os pronomes concordan cos determinantes e adxectivos que os modifican en xénero e número:

luz e calor intensas, caderno e libro brancos

· Varios substantivos ou varios pronomes de distinto xénero concordan en masculino plural cos seus determinantes:

chegaron el e ela xuntos

comeron pomelos e mazás maduros

· O suxeito e o verbo concordan en número e persoa:

-1ª persoa: eu canto, nós cantamos

-2ª persoa: ti cantas, vós cantades

-3ª persoa: el/ela canta, eles/elas cantan

· Cando varios suxeitos son distintos, o verbo vai en plural:

O sol e a calor son permanentes

· Cando varios suxeitos se refiren á mesma cousa ou á mesma persoa, o verbo vai en singular:

O estudante e xogador caeume simpático

· Cando o suxeito é un nome colectivo, o verbo vai polo xeral en singular:

A xente axudou no incendio

Noutro caso, o verbo irá en plural cando cumpra:

As persoas axudaron no incendio
 

As faltas de concordancia provocan erros de comprensión.

 

 

9   Os parágrafos

 

Como constrúo os parágrafos?

 

Tamaño

A imaxe anterior debuxa catro tipos de parágrafos: recomendo o tipo B.

 

Evito os parágrafos moi extensos, os moi reducidos e os descompensados.

 

 (D. Cassany: La cocina de la escritura, páx. 83)

 

Orde de elementos

Sigo unha orde expositiva lineal e lóxica, dispondo as ideas de forma sucesiva.

 

Coloco a frase máis importante ao principio ou ao final do parágrafo.

 

Estilos

- Expositivo: ofrece información sobre un asunto de forma obxectiva e clara.

- Descritivo: presenta as características físicas ou outras dunha persoa ou dunha cousa.

- Narrativo: conta feitos reais ou imaxinarios.

- Argumentativo: achega razóns para fundamentar unha opinión.

 

Nun traballo de clase ou nun informe administrativo adoito combinar os estilos expositivo e argumentativo.

 

Colocación

· O primeiro parágrafo: ofrece a información principal situando o lector no asunto que se vai tratar.

· O derradeiro parágrafo: pecha o escrito sintetizando os contidos e enlazando coa idea principal.

· Os parágrafos centrais: recolle cada un deles unha idea central, interconectada coas outras, para completar a liña argumental do texto.

Tipos de parágrafos

· Enumeración: relaciona unha serie de elementos anunciados na primeira frase.

· Comparación: constata similitudes e diferenzas entre varios elementos

· Desenvolvemento conceptual: explícase a idea principal anunciada ao primeiro ou disposta ao final.

· Enunciado/solución: exponse un problema ao que se lle dá solución.

· Causa/efecto: exprésanse os motivos de algo e as súas consecuencias.

É frecuente construír parágrafos de varios tipos dentro do mesmo texto.

 

10   A revisión

 

Para que revisar?

Despois da redacción, preciso revisar o texto para:

Ø  Clarexar ideas.

Ø  Completar aspectos.

Ø  Suprimir o superfluo.

Ø  Perfeccionar a ordenación.

Ø  Mellorar a redacción.

Como podo clarexar as ideas?

Reagrupando partes e variando a súa redacción podo cambiar as mensaxes escuras por outras máis claras.

As ideas ambiguas ou torbas transmiten unha redacción descoidada.

Como podo completar o que falta?

Consultando novas fontes documentais e conectando mellor as ideas podo obter un texto máis equilibrado.

Procuro dedicarlle a cada aspecto unha extensión acorde á súa importancia.

Que podo suprimir?

Limpar a redacción de aspectos irrelevantes, repetidos ou fóra de lugar achegarán claridade e lixeireza ao texto.

Corrixo o meu texto sen compaixón, coma se fose doutra persoa.

Como melloro a ordenación?

Volvendo ao esquema inicial e desfacéndome de asuntos mesturados vou gañar en orde e clareza.

Vou do tronco ás pólas, procurando colocar cada cousa no seu sitio.

Como melloro a redacción?

• A estrutura do texto está equilibrada?
• Está ben salientado e matizado o importante?
• Están ben conectadas as frases e ben relacionadas as ideas?
• Uso un ton e unha expresión axeitadas?
• Emprego un estilo propio?
• Teño presente o lector?

Puntúo ben as frases, distribúo os parágrafos ordenados por asuntos e divido o texto nas súas partes principais.