martes, 11 de outubro de 2016

Concordancia



A concordancia é a correspondencia morfolóxica entre determinadas partes de dúas ou máis palabras, que establece unha relación entre elas. Hai dous tipos principais de concordancia: a concordancia nominal e a concordancia verbal. Os determinantes e os adxectivos concordan co substantivo ao que se refiren en xénero (masculino ou feminino) e en número (singular ou plural). O verbo e o suxeito concordan en número e persoa (primeira, segunda ou terceira). O tipo de modificadores e a súa colocación con respecto ao substantivo, así como a presenza de determinados elementos no suxeito da oración, son aspectos que van influír na concordancia.


1.Concordancia nominal

a) Concordancia nominal en xénero e número

Os determinantes e os adxectivos concordan en xénero e número co substantivo ou pronome ao que acompañan. No seguinte cadro resúmense as variables posibles, con un ou varios substantivos, con un ou varios determinantes, en masculino e feminino, en singular e mais en plural.

 
Un nome
Varios nomes
 
Singular
Plural
Singular
Plural*
Un determ./adx.
a mesa branca
o coche branco
as mesas brancas
os coches brancos
a mesa e a cadeira brancas
o coche e o autobús brancos
as mesas e as cadeiras brancas
os coches e os autobuses brancos
Varios determ./adx.
a mesa branca e longa
o coche branco e longo
as mesas brancas e longas
os coches brancos e longos
a mesa e a cadeira brancas e longas
o coche e o autobús brancos e longos
as mesas e as cadeiras brancas e longas
os coches e os autobuses brancos e longos

* Repárese na ambigüidade que se dá nos exemplos desta columna, pois cambia o significado segundo os adxectivos modifiquen o segundo substantivo ou os dous.

b) Substantivos do mesmo xénero coordinados

Dous ou máis substantivos ou pronomes do mesmo xénero coordinados en singular referidos a cousas diferentes concordan co adxectivo e co determinante en plural: caderno e libro brancos, luz e calor intensas. [Véxase abaixo “Concordancia do adxectivo” ].

c) Substantivos de distinto xénero coordinados

Dous substantivos ou pronomes de distinto xénero coordinados en singular concordan cos adxectivos e determinantes que os modifican en masculino plural: chegaron el e ela xuntos; foron Pedro e Xoana, eses dous trouleiros. [Repárese na diferenza con: comprei libros e froitas frescas, onde o adxectivo só se refire ao segundo substantivo].

d) Substantivos epicenos e colectivos

Os substantivos epicenos refírense por igual a persoas de ambos os sexos mentres que os substantivos colectivos, tendo número singular, designan unha pluralidade de individuos. Nestes dous casos, a concordancia establécese en función do xénero e número gramatical do substantivo e non do sexo do referente: moitas persoas, pouco público.

e) Particularidades dalgunhas concordancias nominais

Concordancia do determinante

· Nos numerais cardinais en función de ordinais, pode darse que o numeral concorde co substantivo ao que acompaña: páxina duascentas; ou que concorde co substantivo elidido ‘número’: páxina [número] douscentos.

Varios numerais ordinais coordinados en singular poden acompañar un substantivo en singular ou en plural. Este vai en plural cando precede os numerais: pisos primeiro e segundo; pero se o substantivo vai posposto aos numerais, pode ir en singular ou en plural: cuarto e sexto piso[s].

· Os determinantes manteñen a concordancia de xénero e de número co substantivo omitido: o [río] Miño, o [mar] Cantábricoos [montes] Pireneos.

· É obrigatorio repetir o determinante que modifica cada un dos substantivos coordinados: o pai e o fillo, o corazón e os pulmóns están sans. Exceptúase o caso dos substantivos unidos mediante ‘ou’ cando son sinónimos, no que se omite o segundo determinante: por fin probamos a chuvisca ou [Æ] orballo de Galicia; e tamén nos coordinados con ‘e’ cando aluden a aspectos parciais dun todo: o seu coidado e [Æ] dedicación foi total; o amigo e [Æ] amante presentouse. [Repárese na diferenza con o amigo e o amante presentáronse, frase que se refire dúas persoas distintas. Véxase arriba “Substantivos do mesmo xénero coordinados”].

· Nas expresións formadas por ‘nada’, ‘algo’, ‘moito’, ‘tanto’, etc., seguidas da preposición ‘de’ e un adxectivo, este último tende a se usar en masculino singular: eses monxes teñen algo de misterioso, as rías galegas teñen moito de enxebre.

Concordancia do adxectivo

· Un adxectivo anteposto que modifica varios substantivos coordinados concorda só co primeiro deles: a obrigatoria selaxe e control fronteirizos, o obrigatorio control e selaxe fronteirizos. Ora ben, danse algunhas excepcións referidas a nomes propios de persoa, de cidades ou a apelativos persoais: os atentos Carlos e Ana, as laboriosas avoa e neta, as populosas [cidades] Vigo e A Coruña. O mesmo pasa cos adxectivos en función predicativa: estaban feridos o pai e os fillos.

· Un adxectivo posposto que modifica varios substantivos coordinados pode concordar en singular co máis próximo ou cos dous: a xente de nacemento e fala galega[s]. Ás veces, a coordinación serve para unir sinónimos: despezan o pobo e xente galega. [ Véxase arriba “Substantivos do mesmo xénero coordinados”].

· Un substantivo anteposto a dous ou máis adxectivos coordinados que o modifican vai en singular e coloca, polo xeral, o artigo antes do último adxectivo: o partido primeiro e [o] segundo, fala a lingua inglesa e [Æ] francesa; ou en plural omitindo o artigo antes do adxectivo: os partidos primeiro e [Æ] segundo, fala as linguas inglesa e [Æ] francesa.

· Un substantivo posposto a dous ou máis adxectivos coordinados que o modifican vai en singular: primeiro e segundo partido, a medio e longo prazo, Antigo e Novo Testamento.

· Determinados nomes de cores (aqueles tomados de nomes de animais, froitas, flores, etc.) van sempre en singular: fachadas [de cor] salmón, zapatos [de cor] cereixa, blusas [de cor] lila. Tamén permanecen invariables os nomes de cores compostos de dous elementos: saias [de cor] branco óso, coches [de cor] verde cinza, chaquetas [de cor] azul mariño.

· O segundo elemento dos sintagmas compostos por dous substantivos, que funciona como adxectivo modificador do primeiro, tamén vai en singular: vagóns cama, mulleres obxecto, pisos piloto, palabras clave, horas punta. Non así cando os substantivos van separados polos verbos ‘ser’, ‘resultar’ e similares: esas palabras son claves para entender o asunto.

· Nos sintagmas compostos de dous ou máis adxectivos soldados, só o último deles concorda co substantivo: fórmulas fisicoquímicas, teoría socioeconómica, tratados franco-alemáns.

Coordinación de elementos

A conxunción ‘ou’ serve, en ocasións, para relacionar dous elementos sinónimos sinalando a identidade entre eles. Neste caso, se une substantivos de distinto xénero, o adxectivo modificador, adoito posposto, mantense en masculino singular: o pau ou barra usado. [Véxase arriba un caso similar en “Concordancia do adxectivo”, cando un adxectivo vai posposto a varios substantivos coordinados que se conciben como unha unidade].

Mais ‘ou’ tamén pode indicar disxunción entre dous elementos, non sempre excluínte, senón que pode expresar ao mesmo tempo suma (ou sexa, coordinación, no canto de ‘e’) e alternativa. Se une substantivos de distinto xénero, o adxectivo que os modifica toma masculino plural: a perna ou o brazo rotos. [Véxase arriba “Substantivos de distinto xénero coordinados”].
 

2. Concordancia verbal

a) Concordancia verbal en número e persoa

O verbo da oración concorda en número e persoa co suxeito.

 
Singular
Plural
1ª persoa
eu camiño
nós camiñamos
2ª persoa
ti camiñas
vós camiñades
3ª persoa
el/ela camiña
eles/elas camiñan

 

As regras xerais de concordancia son as seguintes:

● Un suxeito en singular require o verbo en singular e un suxeito en plural require o verbo en plural:

-Un suxeito en primeira persoa (eu, nós) require un verbo en primeira persoa: eu camiño moito, nós camiñamos moito.

-Un suxeito en segunda persoa (ti, vós) require un verbo en segunda persoa: ti camiñas moito, vós camiñades moito.

-Un suxeito en terceira persoa (el, ela, eles, elas) require un verbo en terceira persoa: ela camiña moito, elas camiñan moito.

● Varios suxeitos en singular coordinados requiren o verbo en plural:

-Se un dos suxeitos é un pronome de primeira persoa do singular, eles requiren un verbo en primeira persoa do plural: a nena e mais eu camiñamos moito.

-Se un dos suxeitos é o pronome de segunda persoa do singular e non hai ningún de primeira, eles requiren un verbo en segunda persoa do plural: a nena e mais ti camiñastes moito.

-Se un dos suxeitos é o pronome de terceira persoa de singular e non hai ningún de primeira nin de segunda, eles requiren un verbo en terceira persoa do plural: a nena e mais el camiñaron moito.

b) Particularidades dalgunhas concordancias verbais

Suxeito composto por varios membros coordinados

● En xeral, o verbo concorda en plural, como queda dito: o pan e o viño non faltaron na comida.

● Tamén concorda en plural o verbo ‘ser’ en oracións copulativas cando o suxeito e o atributo teñen distinto xénero: a miña aldea son prados verdes e ceos grises.

● Pode levar verbo en singular ou en plural a oración cuxo suxeito vai seguido de certos incisos: Pedro, ademais de Iria, opina que si; a cantante, xunto co resto de músicos, fixeron un bis.

● O verbo vai en singular o verbo con suxeito múltiple posposto: gústame a gaita e a muiñeira.

● Igualmente vai en singular o verbo cuxo suxeito está formado por varios infinitivos: cantar e bailar é o que máis lle gusta.

Suxeito en singular e verbo en plural

● Pode ir en plural o verbo cun suxeito referido a unha colectividade: ei, pobo galego, xa tedes/tes democracia!

● Tamén pode ir en plural o verbo cuxo suxeito vai seguido dun longo inciso: medio equipo, uns cansos e outros decepcionados, decidiu/decidiron parar.

Suxeito en plural e verbo en singular

As oracións impersoais con ‘se’ só admiten verbo en terceira persoa do singular: nomeouse os membros do tribunal. Pola contra, nas oracións de pasiva reflexa, o suxeito paciente debe concordar co verbo: nomeouse o membro do tribunal ; nomeáronse os membros do tribunal.

Outros verbos impersoais tamén deben ir sempre en terceira persoa do singular: había moito traballo, vai frío.

Suxeito referido a unha colectividade

Debe usarse o verbo en singular cando o suxeito se refire a un conxunto de elementos tamén en singular: moita xente participará na festa. Esta indicación convértese nunha recomendación nestoutros casos en que se mantén unha concordancia gramatical: gran parte dos críticos abandonou a sala; unha multitude de asistentes aplaudiu; a metade dos traballadores decidiu secundar a folga. Ora ben, se a concordancia é de sentido o verbo pasa a plural: gran parte dos críticos abandonaron a sala; unha multitude de asistentes aplaudiron; a metade dos traballadores decidiron secundar a folga.

 

Ningún comentario:

Publicar un comentario

Graciñas por participares nesta páxina.